Kürt edebiyatının modern döneminin en önemli isimlerinden biri olan Mehmed Uzun, romanlarında sözlü kültürün ve özellikle dengbêjlik geleneğinin etkisini güçlü biçimde hissettirmesiyle bilinir. Yazar Kenan Söylemez, yaptığı kapsamlı sunumda Uzun’un edebi dünyasını şekillendiren bu etkiyi detaylı şekilde ele aldı.

Söylemez, sözlü kültürün insanlık tarihindeki en eski bilgi aktarma yöntemlerinden olduğunu hatırlatarak, Kürt sözlü edebiyatı ve dengbêjlik geleneğinin toplumun hafızasını taşıyan temel yapı olduğunu vurguladı. Dengbêjlerin sadece şarkı söyleyen kişiler değil, aynı zamanda tarihi, toplumsal hafızayı ve kolektif duyguyu kayıt altına alan birer anlatıcı olduğunu belirtti.

Mehmed Uzun romanlarında Dengbêj dilinin izleri

Kenan Söylemez’e göre Mehmed Uzun, modern Kürt romanını kurarken folklor ve sözlü kültürün zenginliğinden derin biçimde yararlandı. Uzun’un romanlarında:

Dengbêji dili, ritmi ve tekrar kalıpları, atmosfer kurma teknikleri, sözlü hafızayı yazıya taşıma yöntemleri önemli bir yer tutuyor.

Örneğin Uzun’un Dicle’nin Yakarışı romanında, dengbêjlikteki “tekrar” tekniği edebi bir dile dönüştürülerek modern romana uyarlanıyor. Söylemez, Uzun’un bu yöntemi bilinçli biçimde kullanarak romanlarına hem ritim hem de sözlü kültürün büyülü sesini kazandırdığını ifade etti.

Evdalê Zeynikê’den günümüze uzanan bir geleneğin izinde

Sunumda ayrıca Evdalê Zeynikê, Şakiro, Reso gibi Serhat bölgesinin önemli dengbêjlerine değinildi. Bu isimlerin, hem sözlü kültürün devamlılığında hem de Mehmed Uzun’un edebi evreninin oluşmasında belirleyici olduğu aktarıldı.

Söylemez’e göre Uzun, dengbêjlerin kullandığı kelimeleri, anlatı biçimini ve hafıza taşıyıcılığını modern romanın içine ustalıkla yerleştirerek yeni bir edebi yöntem yarattı. Bu yönüyle Mehmed Uzun’un romancılığı, Kürtçe sözlü kültürün modern edebiyata aktarılmasının en başarılı örneklerinden biri.